ام ار ای قلب چیست؟
ام آر آی قلب یا تصویربرداری تشدید مغناطیسی قلب (Cardiac MRI / CMR) پیشرفتهترین، دقیقترین و استانداردترین روش غیرتهاجمی برای ارزیابی ساختار، عملکرد و بافت عضله و عروق قلب است. این روش برخلاف سیتیاسکن یا آنژیوگرافی هیچگونه اشعه یونیزان (اشعه X) ندارد و تصاویر متحرک و با وضوح فوقالعاده بالا از دریچهها، حفرات، جریان خون و بافت ماهیچه قلب (میوکارد) ثبت میکند.
دستگاه ام آر آی فیلیپس Ingenia CX (۱.۵ تسلا) موجود در مرکز تصویربرداری پزشکی تابش، امکان انجام دقیقترین پروتکلهای تشخیصی نظیر ارزیابی بافت زنده قلب (Viability)، نقشه برداری بافتی (T1 & T2 Mapping)، پرفیوژن میوکارد و تشخیص انواع فیبروز و التهاب قلبی را با کیفیتی متمایز فراهم ساخته است.
چرا ام آر آی قلب؟ (کاربردهای تشخیصی)
ام آر آی قلب بهعنوان «استاندارد طلایی» (Gold Standard) در تشخیص بیماریهای قلبی زیر شناخته میشود:
ارزیابی سکته و فیبروز قلبی (Viability Assessment): تعیین میزان عضله سالم و بافت آسیبدیده با تکنیک تاخیری LGE برای تصمیمگیری در مورد لزوم انجام جراحی بایپس (CABG) یا استنتگذاری.
تشخیص میوکاردیت و پریکاردیت: شناسایی التهاب حاد یا مزمن عضله و پرده دور قلب (بهویژه بعد از عفونتهای ویروسی).
بررسی انواع کاردیومیوپاتی: تشخیص دقیق بیماریهای عضله قلب مانند کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM)، دیلاته (DCM)، آمیلوئیدوز، سارکوئیدوز و نارساییهای ناشناخته قلب.
بررسی ناهنجاریهای مادرزادی قلب (CHD): ارزیابی دقیق نقایص ساختاری قلب در بزرگسالان و جوانان بدون نیاز به روشهای تهاجمی.
بررسی تودهها و تومورهای قلبی: تعیین خوشخیم یا بدخیم بودن، وسعت و منشا تودهها در دیواره و حفرات قلب.
ارزیابی بیماریهای دریچهای و نارسایی قلبی: اندازهگیری فوقدقیق حجم حفرات بطنی، کسر تخلیه (EF) و شدت نارسایی یا تنگی دریچهها.
| ویژگی / قابلیت | ام آر آی قلب (CMR) | اکوکاردیوگرافی | سیتی آنژیوگرافی قلب |
| استفاده از اشعه مضر | ندارد (کاملاً ایمن) | ندارد | دارد (اشعه X) |
| بررسی جنس بافت عضله و فیبروز | بسیار دقیق (استاندارد طلایی) | محدود و غیرمستقیم | ضعیف |
| دقت در اندازهگیری حجم و عملکرد بطن | بالاترین دقت و تکرارپذیری | وابسته به دید و اپراتور | متوسط تا بالا |
| بررسی آناتومی عروق کرونر | ثانویه | ندارد | بسیار دقیق |
مراحل انجام ام آر آی قلب در مرکز تابش
۱. آمادگیهای قبل از ام آر آی قلب
پرهیز از مصرف کافئین و محرکها: حداقل ۲۴ ساعت قبل از آزمون، از مصرف قهوه، چای، نسکافه، شکلات، نوشابههای انرژیزا و قرصهای حاوی کافئین خودداری کنید؛ زیرا کافئین ضربان قلب را بالا برده و مانع از ثبت تصاویر باکیفیت میشود.
ناشتایی: در مواردی که آزمون با تزریق ماده حاجب است، ۴ تا ۶ ساعت قبل از مراجعه ناشتا باشید (نوشیدن آب بلامانع است).
داروهای مصرفی: داروهای معمول خود (بهویژه داروهای فشار خون و قلبی) را طبق نظر پزشک معالج با کمی آب میل کنید. در صورت مصرف داروهای تنظیم ریتم قلب، کارشناسان پذیرش را مطلع نمایید.
مدارک پزشکی: سوابق قبلی شامل نوار قلب (ECG)، اکوکاردیوگرافی، گزارش آنژیوگرافی یا عملهای جراحی قبلی، و برگه آزمایش اخیر کراتینین خون (جهت بررسی کارکرد کلیه برای تزریق) را به همراه داشته باشید.
پرسشنامه سلامت: فرم مربوط به سابقه حساسیت دارویی، آسم و بیماریهای کلیوی را در بخش پذیرش تکمیل نمایید.
۲. تجربه انجام ام آر آی قلب در حین تصویربرداری
پایش قلب (ECG-Gating): چند برچسب پوستی (لید نوار قلب) روی قفسه سینه شما قرار داده میشود تا امواج دستگاه امآرآی دقیقاً با ضربان قلب شما هماهنگ شوند.
پوشش گیرنده (کویل اختصاصی): صفحه سبک و مخصوصی روی قفسه سینه شما قرار میگیرد که سیگنالهای دریافتی از قلب را با وضوح بالا ثبت میکند.
فرمانهای حبس نفس (Breath-hold): حرکت تنفس باعث تار شدن تصویر قلب میشود. در طول اسکن، چندین بار از طریق بلندگو از شما خواسته میشود نفس خود را برای ۱۰ تا ۱۵ ثانیه نگه دارید و سپس به آرامی نفس بکشید. همکاری شما در این بخش نقشی حیاتی در وضوح تصویر دارد.
ارتباط صوتی و هدفون موسیقی: داخل دستگاه مجهز به اینترکام دوطرفه است و شما پیوسته تحت نظر کارشناس قرار دارید. میتوانید برای کاهش صدای دستگاه و آرامش خاطر، موسیقی مورد علاقه خود را انتخاب کنید تا از هدفون مخصوص پخش شود.
تزریق ماده حاجب (گادولینیوم): در بیشتر بررسیهای قلبی، مقدار مشخصی داروی گادولینیوم از طریق آنژیوکت تزریق میشود تا عروق و بافت آسیبدیده قلب به شکل روشن و شفاف مشخص شوند. این دارو فاقد ید است و حساسیتزایی بسیار کمی دارد.
مدت زمان آزمون: ام آر آی قلب معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ دقیقه به طول میانجامد.
۳. نکات ایمنی و ممنوعیتها (نبایدهای ام آر آی)
ورود هرگونه جسم فلزی یا الکترونیکی به اتاق ام آر آی اکیداً ممنوع است. در صورت داشتن هریک از موارد زیر، پیش از ورود تیم تصویربرداری را مطلع سازید:
ضربانساز قلبی (پیسمیکر / Pacemaker) یا دفیبریلاتور (ICD): تنها افرادی که مدل دستگاه آنها به طور رسمی MRI Conditional باشد، با هماهنگی قبلی و تنظیمات ویژه توسط کارشناس پیسمیکر مجاز به اسکن خواهند بود.
استنتهای قلبی: اکثر استنتهای کرونری مدرن برای میدان مغناطیسی ۱.۵ تسلا ایمن هستند، اما حتماً کارت مشخصات یا زمان کارگذاری استنت را همراه داشته باشید.
دریچههای مصنوعی قلب: اکثر دریچهها سازگار با امآرآی هستند؛ ارائه کارت مشخصات دریچه الزامی است.
ایمپلنت حلزون گوش، کلیپسهای عروق مغزی، پمپهای دارویی یا ترکشهای فلزی در بدن.
خارج کردن وسایل همراه: تلفن همراه، ساعت، زیورآلات، سمعک، کارتهای اعتباری، عینک و دندان مصنوعی متحرک باید در کمد اختصاصی رختکن قرار گیرند.
سوال های پرتکرار
خیر، این روش کاملاً غیرتهاجمی و بدون درد است و برخلاف سیتیاسکن هیچ اشعه مضری ندارد.
قلب در داخل قفسه سینه همراه با بالا و پایین رفتن دیافراگم جابهجا میشود. حبس نفسهای کوتاه ۱۰ تا ۱۵ ثانیهای کمک میکند تصاویر دقیق، متمرکز و بدون تاری ثبت شوند.
بله، تقریباً تمام استنتهای قلبی استاندارد که امروزه به کار میروند در دستگاه ۱.۵ تسلا بدون مشکل قابل تصویربرداری هستند، ولی همراه داشتن کارت استنت ضروری است.
آنژیوگرافی سنتی یا سیتی آنژیو تمرکز اصلی را بر تنگی رگهای خونرسان (کرونر) میگذارند، اما ام آر آی قلب به طور ویژه سلامت بافت ماهیچه قلب، میزان پمپاژ خون، التهاب و آسیبهای میکروسکوپی سلولهای قلبی را ارزیابی میکند.
تونل دستگاه Ingenia CX در مرکز تابش نسبت به دستگاههای قدیمی گشادتر، با روشنایی مناسب و تهویه پیوسته هوا است. همچنین با همراهی کادر مجرب، حضور همراه در صورت نیاز و استفاده از آرامبخش ملایم (تحت نظر پزشک)، این فرآیند به راحتی انجام میپذیرد.